Welke stolfactoren moet ik bepalen bij een verlengde PT en/of aPTT?

  1. Is er een afnameprobleem? Denk een onvoldoende gevulde citraatbuis, heparine op dezelfde lijn, klonters in de citraatbuis,….

  2. Is er een verhoogde bloedingsneiging? Doe daarvoor een gestructureerde bloedingsanamnese.

  3. Werk de stolling verder uit.

Verlengde aPTT

Bepaal F. VIII, IX, XI, XII, von Willebrand en lupus anticoagulans.1

Achtergrond

Een verlengde aPTT kan gepaard gaan met wel of geen verhoogde bloedingsneiging.

  • Bij een verhoogde bloedingsneiging kan er een probleem zijn met factoren VIII (hemofilie A), IX (hemofilie B), XI, XII en von Willebrandfactor (VWF). Von Willebrandfactor zorgt voor (1) plaatjes binden aan endotheel en (2) F. VIII beschermen. Bij bepaalde vormen van von Willebrand met een verlaagd factor VIII kan het dus dat de aPTT verlengd is via factor VIII.

  • De aPTT kan ook verstoord zijn zonder verhoogde bloedingsneiging bij een gedaalde factor XII (dit is een onderdeel van de aPTT test maar factor XII speelt geen rol bij de in vivo stolling) of bij aanwezigheid van een lupus anticoagulans (dit interfereert met de aPTT test waardoor die vals verlengd is).

Verlengde PT

Bepaal F. II, V, VII, VIII, X en lupus anticoagulans.1

Achtergrond

De PT is verstoord bij alles wat een invloed heeft op factor VII (inhibitoren of deficientie). De onderliggende oorzaak kan medicamenteus (warfarine), vitamine K tekort, DIC of leverstoornissen zijn.2

Vitamine K, DIC en leverstoornissen beinvloeden echter ook andere stolfactoren van de common en intrinsic pathway. Soms gebeurt het toch dat de aPTT normaal is en de PT gestoord is.

  • Bij leverstoornissen en DIC: F. VIII stijgt (dit is een acute fase eiwit) en kan compenseren voor de andere gedaalde stolfactoren
  • Bij vitamine K deficientie: de halfwaardetijd van F. VII is het kortst en kan dus de eerste afwijkende factor zijn.

Verlengde PT en aPTT

Bepaal F. II, V, VII, VIII, IX, X, XI, XII, lupus anticoagulans.

Welke stolfactoren moet ik bepalen om vitamine K deficientie op te sporen?

Vitamine K staat in voor de hepatische synthese van factors VII, IX, X, en II (prothrombin). Daarnaast is vitamine K ook noodzakelijk voor de functie van proteine C en proteine S.3

Oorzaken

Vitamine K is een vetoplosbaar vitamine en alle oorzaken van vetmalabsorptie kan leiden tot vitamine K tekort.

  • Mucoviscidose
  • Galwegatresie
  • Cholestase
  • Intestinale aandoeningen (coeliakie, IBD, short bowel)
  • Leverfalen: bij ernstig leverfalen kan bepalen van factor V en VII helpen om een onderscheid te maken tussen vitamine K deficientie en gestoorde stolling door leveraantasting. Factor V is bewaard bij vitamine K malabsorptie en factor VII is gedaald; het omgekeerde is van toepassing voor leverfalen.

Effect op PT en aPTT

Bij vitamine K deficientie zijn zowel PT als aPTT verstoord (zie figuur). Bij milde deficientie kan enkel PT verstoord zijn door een dominant effect van factor VII (dit heeft de kortste halfwaardetijd), bij ernstige deficientie zijn PT en aPTT beide verstoord (zie figuur).

Referenties

1.
Rountree KM, Yaker Z, Lopez PP. Partial Thromboplastin Time. In: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024.
2.
Aird W. Isolated Elevation in Prothrombin Time \(\bullet\) The Blood Project. The Blood Project. https://www.thebloodproject.com/isolated-elevation-in-prothrombin-time-pt/; 2023.
3.
Overview of vitamin K - UpToDate. https://www.uptodate.com/contents/overview-of-vitamin-k;